ใส่ตัวอ่อนไม่ติดซักที ทั้งที่ตัวอ่อนสวย... อาจเป็นเพราะ "Factor XII ต่ำ"

แม่ๆ ที่ทำ IVF หรือ ICSI มาแล้วหลายรอบ แต่ยังไม่สำเร็จสักที ทั้งที่ตัวอ่อนสวย เยื่อบุหนา ทุกอย่างพร้อม  วันนี้ครูก้อยจะมาเล่าเรื่องตัวการลึกๆ ที่แม่ๆ หลายคนยังไม่เคยได้ยินค่ะ นั่นคือ "Factor XII"

🔬 Factor XII คืออะไร?

Factor XII (หรือที่เรียกว่า Hageman Factor) คือโปรตีนในเลือดที่มีบทบาทสำคัญ 2 อย่าง ดังนี้

1. ควบคุมการแข็งตัวของเลือด (Coagulation)

Factor XII เป็นส่วนหนึ่งของ "เส้นทางการแข็งตัวของเลือดภายใน" (Intrinsic Coagulation Pathway) ถ้า Factor XII ต่ำเกินไป → กระบวนการควบคุมลิ่มเลือดเสียสมดุล → เลือดแข็งตัวผิดที่ผิดเวลา

2. ทำหน้าที่คล้าย Growth Factor

งานวิจัยพบว่า Factor XII มีโครงสร้างที่คล้ายกับ EGF (Epidermal Growth Factor) ซึ่งเป็นสารสำคัญที่ช่วยให้เซลล์รกเจริญเติบโตและฝังตัวได้ค่ะ

พูดง่ายๆ คือ Factor XII ไม่ใช่แค่ "โปรตีนเลือด" ธรรมดา แต่ยังมีส่วนช่วยให้รกและตัวอ่อนเจริญเติบโตในช่วงต้นของการตั้งครรภ์ด้วยค่ะ

📚 จากงานวิจัยเรื่อง Decreased Factor XII Activity is Associated with Recurrent IVF-ET Failure. ตีพิมพ์ใน American Journal of Reproductive Immunology ปี 2008

ทำการศึกษาในสตรีจำนวน 110 ราย ที่ย้ายตัวอ่อน IVF-ET ล้มเหลวตั้งแต่ 3 รอบขึ้นไป โดยไม่ทราบสาเหตุ

ศึกพบว่าการลดลงของ Factor XII มีความสัมพันธ์โดยตรงกับภาวะ IVF-ET ล้มเหลวซ้ำ

💡 Factor XII ต่ำ ทำให้ตัวอ่อนไม่ติดได้อย่างไร?

กลไกที่ 1 — ลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดรก

เมื่อ Factor XII ต่ำ → ระบบควบคุมลิ่มเลือดเสียสมดุล → เกิดลิ่มเลือดขนาดเล็กในหลอดเลือดฝอยของรก → เลือดไปเลี้ยงตัวอ่อนที่กำลังฝังตัวได้ไม่เพียงพอ → ตัวอ่อนไม่ได้รับสารอาหารและออกซิเจน → ฝังตัวไม่สำเร็จ หรือฝังตัวได้แล้วแต่แท้งในระยะเริ่มต้น

กลไกที่ 2 — ภูมิคุ้มกันโจมตีตัวเอง (Autoantibody)

Factor XII ต่ำไม่ได้เกิดจากพันธุกรรม แต่เกิดเพราะร่างกายสร้าง "แอนติบอดีต่อ Factor XII" (Anti-Factor XII Autoantibody) ขึ้นมาทำลายตัวเอง

แอนติบอดีนี้นอกจากทำให้ Factor XII ลดลงแล้ว ยังไปจับกับ EGF (โปรตีนที่ช่วยให้รกฝังตัว) ด้วย ทำให้กระบวนการฝังตัวของตัวอ่อนล้มเหลวซ้ำซ้อน

กลไกที่ 3 — เกล็ดเลือดจับกันมากผิดปกติ

แม่ๆ ที่มีแอนติบอดีต่อ Factor XII มักมีภาวะ เกล็ดเลือดรวมกลุ่มง่ายผิดปกติ (Platelet Aggregation) สูงกว่าคนปกติ ซึ่งยิ่งเพิ่มความเสี่ยงให้เกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดเล็กๆ ของรกมากขึ้นไปอีกค่ะ

📊 ระดับค่า Factor XII

ค่าปกติของ Factor XII คือ 70–150%

● 50–70% → ต่ำกว่าเกณฑ์ เริ่มน่ากังวล ควรติดตามอย่างใกล้ชิด

● น้อยกว่า 50% → เสี่ยงสูงมาก ทั้งตัวอ่อนไม่ติดและแท้งซ้ำ

สิ่งที่น่ากลัวคือ ร่างกายมักไม่แสดงอาการผิดปกติในชีวิตประจำวัน แม่ๆ หลายคนจึงไม่รู้ว่าตัวเองมีภาวะนี้จนกว่าจะตรวจค่ะ

💊 รักษาได้อย่างไรบ้าง?

แนวทางที่แพทย์มักพิจารณาดังนี้

1) ยา Aspirin ขนาดต่ำ (Low-dose Aspirin)

- ช่วยลดการจับกลุ่มของเกล็ดเลือด ป้องกันลิ่มเลือดในหลอดเลือดรก

2) ยา Heparin (Low Molecular Weight Heparin)

- ในกรณีที่ Aspirin อย่างเดียวไม่เพียงพอ แพทย์อาจพิจารณาเพิ่ม Heparin ควบคู่

⚠️ การใช้ยาทั้งสองชนิดต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เฉพาะทางเท่านั้น ห้ามซื้อมารับประทานเองโดยเด็ดขาดนะคะ เพราะต้องมีการปรับขนาดยาตามค่าเลือดของแต่ละคนค่ะ

🩺 ใครควรตรวจ Factor XII บ้าง?

กลุ่มที่ 1 — ย้ายตัวอ่อนไม่ติดโดยไม่รู้สาเหตุ เกิน 2 รอบ ทั้งที่ตัวอ่อนคุณภาพดี เยื่อบุโพรงมดลูกหนา แต่ก็ยังไม่ติด ควรตรวจ Factor XII เป็นอันดับแรกๆ เลยค่ะ

กลุ่มที่ 2 — แท้งซ้ำ (Recurrent Pregnancy Loss) โดยเฉพาะแม่ๆ ที่แท้งในช่วงไตรมาสแรก และตรวจโครโมโซมตัวอ่อนแล้วปกติ ต้องมองหาสาเหตุจากแม่เพิ่มเติมค่ะ

กลุ่มที่ 3 — ผลเลือดอื่นปกติหมด แต่ท้องไม่ติดซักที นี่คือกลุ่มที่น่าเป็นห่วงที่สุดค่ะ เพราะ Factor XII มักถูกมองข้ามในการตรวจพื้นฐาน

กลุ่มที่ 4 — ตรวจ Thrombophilia Panel แล้วพบค่าผิดปกติ Thrombophilia Panel (แผงตรวจความผิดปกติของระบบการแข็งตัวของเลือด) ครอบคลุม Factor XII ด้วย ถ้าตรวจ Panel นี้แล้วพบความผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนรักษาทันทีนะคะ

ดังนั้นแม่ๆ ที่ตรวจมาแล้วปกติ ผนังสวย ตัวอ่อนคัดโครโมโซมผ่าน แต่สุดท้ายฝังตัวอ่อนไม่ติด หรือแท้งในไตรมาสแรก ครูก้อยแนะนำให้ตรวจ Factor XII เพิ่มเติมด้วยนะคะ เพราะเมื่อรู้สาเหตุแล้ว การรักษาก็มีทิศทางที่ชัดเจนขึ้นทันทีค่ะ