top of page
ค้นหา

แคลเซียม:เลือกรูปแบบไหนดี และควรได้รับวันละเท่าไหร่ ตั้งแต่เตรียมตั้งครรภ์ถึงหลังคลอด

2 พ.ย.
ยาว 4 นาที


แคลเซียมสำคัญต่อกระดูกของแม่และพัฒนาการกระดูก/ฟันของทารกในครรภ์ แต่คำถามที่พบบ่อยคือ ควรกินวันละเท่าไหร่ในแต่ละช่วง และควรเลือกแคลเซียมรูปแบบใด บทความนี้สรุปตัวเลขและหลักฐานจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้ พร้อมอธิบายความแตกต่างของแคลเซียมแต่ละรูปแบบ


ควรได้รับวันละเท่าไหร่ ในแต่ละช่วง

ตามมาตรฐานอ้างอิงหลักที่ใช้แพร่หลายและอัปเดตล่าสุดคือ Dietary Reference Intakes (DRI) ของ IOM/National Academies (2011) ซึ่งเป็นฐานข้อมูลที่ NIH Office of Dietary Supplements ใช้อ้างอิง หญิงอายุ 19-50 ปี ควรได้รับแคลเซียม 1,000 มก./วัน และตัวเลขนี้คงที่เท่าเดิมตลอด 3 ช่วง คือ ก่อนตั้งครรภ์ ระหว่างตั้งครรภ์ทุกไตรมาส และระหว่างให้นมบุตร ไม่มีการเพิ่มปริมาณขึ้นระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรแต่อย่างใด เนื่องจากงานวิจัยแบบสุ่มไม่พบหลักฐานว่าการได้รับแคลเซียมเกินระดับปกตินอกช่วงตั้งครรภ์ให้ประโยชน์เพิ่มแก่แม่หรือทารก เพราะร่างกายปรับเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมแคลเซียมได้เองในช่วงตั้งครรภ์ ส่วนวัยรุ่นอายุ 14-18 ปี ควรได้รับ 1,300 มก./วัน คงที่เช่นกันทั้ง 3 ช่วง ไม่เพิ่มขึ้นระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร [1][2][3]


อย่างไรก็ตาม ตัวเลขของไทยเองต่างจากนี้ คือ "ปริมาณสารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563" (Thai DRI 2563) โดยสำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข กำหนดไว้ที่ 800 มก./วัน สำหรับผู้ใหญ่อายุ 19-50 ปี รวมถึงหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐาน IOM/NIH ของสหรัฐฯ ที่ใช้ 1,000 มก./วัน งานวิจัยในหญิงตั้งครรภ์ไทยที่ตีพิมพ์ในวารสารนานาชาติเคยใช้ทั้ง 2 เกณฑ์เทียบกันในกลุ่มตัวอย่างเดียวกัน พบว่าสัดส่วนหญิงตั้งครรภ์ที่ได้รับแคลเซียมไม่พอคือ 82.0% เมื่อตัดที่เกณฑ์ Thai DRI (800 มก.) แต่สูงขึ้นเป็น 93.4% เมื่อตัดที่เกณฑ์ IOM (1,000 มก.) [22][23] บทความนี้เลือกอ้างอิงมาตรฐาน IOM/NIH เป็นหลักเพราะมีงานวิจัยรองรับมากที่สุดและปรับปรุงล่าสุด แต่ผู้อ่านในไทยควรทราบว่าหน่วยงานไทยกำหนดเกณฑ์ขั้นต่ำไว้ที่ 800 มก./วัน ซึ่งต่ำกว่า


อีกตัวเลขที่มักสร้างความสับสนคือคำแนะนำ WHO 1.5-2 กรัม/วัน (แบ่งกิน 3 ครั้ง) ซึ่งเป็น "ยาเสริมป้องกันครรภ์เป็นพิษ" เฉพาะหญิงตั้งครรภ์ที่กินแคลเซียมจากอาหารได้น้อย ไม่ใช่ค่าพื้นฐานสำหรับทุกคน [4] อ้างอิงจาก Cochrane ที่พบว่าลดความเสี่ยงครรภ์เป็นพิษได้เกือบครึ่ง (RR 0.45) ในกลุ่มขาดแคลเซียม [5] งานวิจัยใหม่ปี 2024 ในอินเดีย/แทนซาเนีย (กลุ่มละ ~11,000 คน) พบว่า 500 มก./วัน ป้องกันได้ไม่ต่างจาก 1,500 มก./วัน แต่ยังไม่ถูกนำไปปรับเป็นแนวทาง WHO อย่างเป็นทางการ [6] ปริมาณนี้จึงเป็นมาตรการเฉพาะกลุ่มเสี่ยงภายใต้คำแนะนำแพทย์เท่านั้น ไม่ใช่ RDA พื้นฐานที่กล่าวถึงข้างต้น


แคลเซียมแต่ละรูปแบบต่างกันอย่างไร

คาร์บอเนต (carbonate) มีแคลเซียมบริสุทธิ์สูงสุด ~40% ราคาถูก แต่ต้องกินคู่อาหารเพื่อให้กรดในกระเพาะช่วยละลาย และทำให้ท้องอืด/ท้องผูกได้มากกว่า ซิเตรต (citrate) มีแคลเซียมบริสุทธิ์ ~21% ไม่ต้องพึ่งกรดกระเพาะ กินท้องว่างได้ เหมาะกับคนกระเพาะมีกรดน้อย ผู้สูงอายุ หรือกินยาลดกรดประจำ แลคเตต/กลูโคเนตมีแคลเซียมบริสุทธิ์ต่ำ (9-13%) ต้องกินหลายเม็ด พบน้อยในปัจจุบัน [7] ส่วนบิสไกลซิเนต (amino acid chelate) ที่โฆษณาว่าดูดซึมดีกว่ามาก ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากผู้ผลิตหรือการศึกษาขนาดเล็ก (24 คน) ยังไม่มีการทดลองสุ่มขนาดใหญ่ยืนยันอิสระ [8]


งานวิจัยคลาสสิกในคนไม่มีกรดกระเพาะพบซิเตรตดูดซึมดีกว่าคาร์บอเนตมากตอนท้องว่าง แต่ถ้ากินคาร์บอเนตคู่อาหารเช้า อัตราดูดซึมใกล้เคียงกัน [9][10] ข้อปฏิบัติ: เลือกคาร์บอเนตให้กินคู่มื้ออาหาร ซิเตรตกินเวลาใดก็ได้ และไม่ว่ารูปแบบใด ดูดซึมดีที่สุดเมื่อกินครั้งละไม่เกิน 500 มก. หากต้องกินมากควรแบ่ง 2 รอบ/วัน [7]


กินเกินได้ไหม ปลอดภัยแค่ไหน

ขีดจำกัดสูงสุด (UL) คือ 2,500 มก./วัน (19-50 ปี รวมหญิงตั้งครรภ์/ให้นมบุตร) และ 2,000 มก./วัน หากอายุมากกว่า 50 ปี นับรวมอาหาร+อาหารเสริม [2] การทดลอง WHI ในผู้หญิงกว่า 36,000 คน พบเสริมแคลเซียม 1,000 มก.+วิตามินดี 400 IU/วัน 7 ปี เพิ่มความเสี่ยงนิ่วไตเล็กน้อย (HR 1.17) [11] ประเด็นความเสี่ยงหัวใจและหลอดเลือดยังถกเถียงกันจริง บางงานวิเคราะห์รวมพบเพิ่มขึ้น ~15% ในหญิงวัยหมดประจำเดือนที่กินเสริม [12] ขณะที่แนวปฏิบัติร่วม NOF/ASPC 2016 สรุปว่าไม่มีหลักฐานเชื่อมโยงชัดเจนตราบใดไม่เกิน UL [13] ข้อสรุป: เน้นแคลเซียมจากอาหารเป็นหลัก ใช้อาหารเสริมเติมส่วนที่ขาดเท่านั้น และแคลเซียมกับธาตุเหล็กแย่งการดูดซึมกัน ควรกินห่างกันหลายชั่วโมง [4]


วิตามินดีช่วยให้ดูดซึมแคลเซียมได้ดีขึ้น

ร่างกายต้องมีวิตามินดีเพียงพอ จึงจะดูดซึมแคลเซียมจากลำไส้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากขาดวิตามินดี แคลเซียมที่กินเข้าไปจะถูกดูดซึมได้เพียงส่วนน้อยผ่านกระบวนการแพร่แบบพาสซีฟเท่านั้น [14] รายละเอียดเรื่องวิตามินดี ปริมาณที่ควรได้รับ และความเกี่ยวข้องกับการมีบุตร อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความคู่กัน "วิตามิน D2 กับ D3 ต่างกันอย่างไร? ผู้หญิงเตรียมมีลูกและคุณแม่ควรรู้ก่อนเลือกเสริม"


แคลเซียมเกี่ยวข้องกับผู้หญิงแต่ละช่วงชีวิตอย่างไร

สำหรับผู้หญิงที่เตรียมตัวมีลูก มีบุตรยาก หรือกำลังเข้าสู่กระบวนการ ICSI/IVF แคลเซียมมีบทบาทที่คาดไม่ถึง คือเป็นตัวกระตุ้นให้ไข่ที่ถูกปฏิสนธิแล้ว "ตื่นขึ้น" เริ่มแบ่งเซลล์ ผ่านกลไกที่เรียกว่า calcium oscillation หรือคลื่นแคลเซียมที่พุ่งเข้าไปในไข่ หากคลื่นนี้ไม่เกิดขึ้น (ภาวะ oocyte activation deficiency) ตัวอ่อนจะไม่แบ่งตัวแม้ฉีดอสุจิเข้าไปแล้ว ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของ total fertilization failure ในการทำ ICSI ปัจจุบันแพทย์ใช้สาร calcium ionophore ฉีดกระตุ้นเพื่อจำลองคลื่นแคลเซียมนี้แทน ช่วยกู้อัตราการปฏิสนธิในเคสที่เคยล้มเหลวได้ [15]


เมื่อตั้งครรภ์ ร่างกายแม่ปรับตัวเร็วกว่าที่คิด ประสิทธิภาพการดูดซึมแคลเซียมจากลำไส้เพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า ตั้งแต่ประมาณสัปดาห์ที่ 12 ของการตั้งครรภ์ ก่อนที่กระดูกทารกจะต้องการแคลเซียมมากในไตรมาส 3 ด้วยซ้ำ เป็นกลไกที่ร่างกายเตรียมสำรองไว้ล่วงหน้าผ่านฮอร์โมน calcitriol ที่สูงขึ้น [16]


หลังคลอดและระหว่างให้นมบุตร มวลกระดูกบริเวณกระดูกสันหลังของแม่อาจลดลง 5-10% ภายใน 6 เดือนแรก เนื่องจากฮอร์โมน PTHrP ดึงแคลเซียมจากกระดูกมาสร้างน้ำนมโดยตรง ไม่ได้ขึ้นกับปริมาณแคลเซียมที่แม่กินในแต่ละวัน ดังนั้นการกินแคลเซียมเสริมเพิ่มขึ้นจึงไม่ช่วยป้องกันการลดลงนี้ได้ แต่ข่าวดีคือมวลกระดูกจะฟื้นกลับคืนเองเกือบทั้งหมดภายในไม่กี่เดือนหลังหย่านม และไม่เพิ่มความเสี่ยงกระดูกหักในระยะยาว [16] ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องกินแคลเซียมในช่วงนี้ แคลเซียมมีหน้าที่อื่นนอกจากเรื่องกระดูก คือการทำงานของกล้ามเนื้อ เส้นประสาท การแข็งตัวของเลือด หัวใจ ซึ่งแม่ยังต้องการตามปกติไม่ว่าจะให้นมหรือไม่ ถ้ากินได้น้อยกว่าปริมาณปกติต่อเนื่อง จะเกิดปัญหาขาดแคลเซียมเพิ่มเติม (เช่น ปวดเกร็งกล้ามเนื้อ) ซ้อนทับกับการสูญเสียมวลกระดูกที่เกิดจากการให้นมอยู่แล้ว เท่ากับความเสี่ยงสะสมมากขึ้น และฐานการฟื้นตัวนั้นก็อ่อนแอลงไปด้วย ดังนั้นควรยังกินให้เพียงพอปกติ เพียงแต่ไม่ควรเพิ่มขนาดเกินปริมาณปกติเพื่อหวังป้องกันการลดมวลกระดูกนี้โดยเฉพาะ


สำหรับผู้หญิงที่เริ่มเข้าสู่วัยทอง ช่วงเวลาที่กระดูกลดเร็วที่สุดคือ 1-3 ปีก่อนหมดประจำเดือนไปจนถึง 5-10 ปีหลังจากนั้น โดยเฉลี่ยกระดูกลดลงปีละประมาณ 2% รวมกันอาจสูญเสียมวลกระดูกบริเวณสันหลังและสะโพกถึง 10-12% ตลอดช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ ตามข้อมูลของ North American Menopause Society การได้รับแคลเซียมให้เพียงพออย่างต่อเนื่องในช่วงนี้จึงมีความสำคัญเป็นพิเศษ [17]


วิตามินเค2 (K2) ช่วยดึงแคลเซียมเข้ากระดูกจริงหรือไม่

มีความเข้าใจทั่วไปว่าวิตามินเค2 ช่วย "ดึง" แคลเซียมเข้ากระดูกและป้องกันไม่ให้ไปสะสมในหลอดเลือด ซึ่งมีกลไกทางชีวเคมีรองรับจริง คือ เค2 เป็นโคแฟกเตอร์ที่ช่วยเปลี่ยนโปรตีน osteocalcin ให้อยู่ในรูปที่จับแคลเซียมได้ (carboxylation) ทำให้แคลเซียมถูกนำไปสร้างเนื้อกระดูกได้ดีขึ้น


งาน meta-analysis ปี 2025 ในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่มีภาวะกระดูกพรุน (รวม 2,570 คน จาก 9 การศึกษา) ยืนยันว่าการเสริมเค2 เพิ่มค่า osteocalcin และ bone-specific alkaline phosphatase ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้การสร้างกระดูกได้จริง [18] ส่วนบทบาทการ "กันไม่ให้แคลเซียมไปอุดตันหลอดเลือด" นั้น มีกลไกรองรับผ่านโปรตีน matrix Gla protein (MGP) ที่เค2 ช่วยกระตุ้นให้ทำงานได้ และระดับการศึกษาส่วนใหญ่ยังอยู่ในขั้นตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (biomarker) ยังไม่มีการทดลองขนาดใหญ่ในคนที่ยืนยันผลลัพธ์ทางคลินิกเรื่องการป้องกันโรคหลอดเลือดอย่างชัดเจน จึงควรเข้าใจว่า "มีกลไกรองรับและแนวโน้มดี" มากกว่าจะสรุปว่าพิสูจน์แล้วทั้งหมด [19]


นมแพะ นมวัว และนมจากพืช ต่างกันแค่ไหนเรื่องแคลเซียม

เทียบกันแก้วต่อแก้ว นมแพะมีแคลเซียมสูงกว่านมวัวเล็กน้อย [20] ส่วนนมจากพืช เช่น นมอัลมอนด์ นมโอ๊ต หรือนมถั่วเหลือง โดยธรรมชาติแล้วมีแคลเซียมต่ำกว่านมสัตว์มาก ผลิตภัณฑ์ที่ขายทั่วไปส่วนใหญ่จึงต้อง "เสริมแคลเซียม" เข้าไปให้ได้ปริมาณใกล้เคียงนมวัว การศึกษาวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์นมจากพืชกว่า 219 รายการในสหรัฐฯ พบว่านมถั่วเหลืองที่เสริมแคลเซียมมีโภชนาการใกล้เคียงนมวัวมากที่สุด แต่ผลิตภัณฑ์โดยรวมยังมีความหลากหลายสูงมาก จึงควร "อ่านฉลาก" ทุกครั้งว่ามีการเสริมแคลเซียมหรือไม่ และเท่าไหร่ ไม่ควรสมมติว่านมจากพืชมีแคลเซียมเทียบเท่านมสัตว์โดยอัตโนมัติ [21]


สรุป

ปริมาณแคลเซียมที่ควรได้รับคือ 1,000 มก./วัน สำหรับผู้หญิงอายุ 19-50 ปี (หรือ 1,300 มก./วัน หากอายุ 14-18 ปี) และตัวเลขนี้คงที่เท่าเดิมตลอดทั้งช่วงก่อนตั้งครรภ์ ระหว่างตั้งครรภ์ และให้นมบุตร ไม่มีการเพิ่มขึ้นตามที่หลายคนเข้าใจผิด ส่วนรูปแบบแคลเซียม ให้เลือกตามไลฟ์สไตล์ คาร์บอเนตคุ้มค่าแต่ต้องกินคู่อาหาร ซิเตรตสะดวกกว่าแต่ราคาสูงกว่า และควรเน้นแคลเซียมจากอาหาร (นม ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว) เป็นหลัก ใช้อาหารเสริมเติมเฉพาะส่วนที่ขาด ไม่กินเกินขีดจำกัดโดยไม่มีคำแนะนำแพทย์


บทความนี้มีไว้เพื่อให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีภาวะเสี่ยงครรภ์เป็นพิษ นิ่วในไต หรือโรคไต ควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับปริมาณแคลเซียมเสริมเสมอ


เอกสารอ้างอิง (References)


[1] Institute of Medicine (US) Committee to Review Dietary Reference Intakes for Vitamin D and Calcium. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. Washington, DC: National Academies Press; 2011.


[2] NIH Office of Dietary Supplements. Calcium - Health Professional Fact Sheet. ods.od.nih.gov.


[3] American College of Obstetricians and Gynecologists. Nutrition During Pregnancy (Patient FAQ). acog.org.


[4] World Health Organization. WHO recommendation: Calcium supplementation during pregnancy for the prevention of pre-eclampsia and its complications. 2018. ISBN 978-92-4-155045-1.


[5] Hofmeyr GJ, Lawrie TA, Atallah AN, Torloni MR. Cochrane Database Syst Rev. 2018. DOI 10.1002/14651858.CD001059.pub5.


[6] Dwarkanath P, et al. N Engl J Med. 2024. DOI 10.1056/NEJMoa2307212.


[7] Garg MK, Mahalle N. Indian J Endocrinol Metab. 2019;23(4):387-390. DOI 10.4103/2230-8210.268505.


[8] Shankar K, et al. J Orthop Case Rep. 2018;8(4):15-19. DOI 10.13107/jocr.2250-0685.1138.


[9] Recker RR. N Engl J Med. 1985. PMID 4000241.


[10] Heaney RP, Dowell MS, Barger-Lux MJ. Osteoporos Int. 1999. PMID 10367025.


[11] Jackson RD, et al. (WHI Investigators). N Engl J Med. 2006;354:669-683. PMID 16481635.


[12] Myung SK, Kim HB, Lee YJ, Choi YJ, Oh SW. Nutrients. 2021;13(2):368. DOI 10.3390/nu13020368.


[13] National Osteoporosis Foundation, American Society for Preventive Cardiology. Ann Intern Med. 2016;165:867-868. DOI 10.7326/M16-1743.


[14] NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D - Health Professional Fact Sheet. ods.od.nih.gov.


[15] Voros C, Mavrogianni D, Athanasiou D, et al. Rescuing Fertilization Failure in ICSI: A Narrative Review of Calcium Ionophore Activation, PLC-zeta Testing, and Embryo Morphokinetics. Biomedicines. 2025;13(8):2007. DOI 10.3390/biomedicines13082007.


[16] Kovacs CS. Pregnancy and Lactation Associated Bone Fragility. J Endocr Soc. 2025;9(9):bvaf126. DOI 10.1210/jendso/bvaf126.


[17] The North American Menopause Society. The 2021 position statement: management of osteoporosis in postmenopausal women. Menopause. 2021;28(9):973-997.


[18] Zhang Z, Li Y, Li J, Yuan Y, Liu K, Shi X. The effect of vitamin K2 supplementation on bone turnover biochemical markers in postmenopausal osteoporosis patients: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol. 2025;16:1703116. DOI 10.3389/fendo.2025.1703116.


[19] Galunska B, Nikolova M, Angelov A. Extrahepatic Vitamin K-Dependent Gla-Proteins - Potential Cardiometabolic Biomarkers. Int J Mol Sci. 2024;25(6):3517. DOI 10.3390/ijms25063517.


[20] Nayik GA, Jagdale YD, Gaikwad SA, Devkatte AN, Dar AH. Nutritional Profile, Processing and Potential Products: A Comparative Review of Goat Milk. Dairy. 2022;3(3):622-647. DOI 10.3390/dairy3030044.


[21] Johnson AJ, Stevenson J, Pettit J, Jasthi B, Byhre T, Harnack L. Assessing the Nutrient Content of Plant-Based Milk Alternative Products Available in the United States. J Acad Nutr Diet. 2025;125(4). PMID 38871080.


[22] สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. ปริมาณสารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 (Dietary Reference Intake for Thais 2020).


[23] Chotboon C, Soontrapa S, Buppasiri P, Muktabhant B, Kongwattanakul K, Thinkhamrop J. Adequacy of calcium intake during pregnancy in a tertiary care center. Int J Womens Health. 2018;10:523-527. DOI 10.2147/IJWH.S167980. PMID 30254493.

ครูก้อย.jpg

คุยกับครูก้อย/ทีมงาน

ครูก้อยเป็นผู้ก่อตั้ง บริษัท เบบี้แอนด์มัม (ประเทศไทย) จำกัด และเป็นเจ้าของเพจ BabyAndMom.co.th (เพจให้ความรู้สำหรับผู้มีบุตรยาก) ครูก้อยยินดีอย่างยิ่งที่จะแบ่งปันความรู้และประสบการณ์ตรงตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา ท่านใดที่ต้องการคุยกัน สามารถทัก LINE@ เข้ามาได้เลยนะคะ โดยจะมีครูก้อยและทีมงานคอยให้การต้อนรับค่ะ

bottom of page