PMS vs PMDD ต่างกันอย่างไร? รู้ทันอาการก่อนมีประจำเดือน ก่อนจะกระทบทั้งใจและโอกาสมีลูก

แม่ๆ เคยเป็นแบบนี้ไหมคะ? ทุกเดือนก่อนประจำเดือนจะมา อารมณ์เหวี่ยงจนตัวเองยังตกใจ ร้องไห้ง่ายขึ้น หงุดหงิดกับคนใกล้ตัวโดยไม่มีเหตุผล บางเดือนถึงขั้นรู้สึกดิ่ง ไม่อยากเจอใคร แล้วพอประจำเดือนมา ทุกอย่างก็หายไปเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

วันนี้ครูก้อยจะพาแม่ๆ มาทำความเข้าใจว่า อาการก่อนมีประจำเดือนที่แม่ๆ เจอนั้น เป็นแค่ PMS (Premenstrual Syndrome) ที่พบได้ทั่วไป หรือเข้าข่าย PMDD (Premenstrual Dysphoric Disorder) ซึ่งเป็นภาวะที่รุนแรงกว่ามากและควรได้รับการดูแลจากแพทย์ เพราะสองอย่างนี้ "หน้าตาคล้ายกัน" แต่ผลกระทบต่อชีวิตแม่ๆ ต่างกันโดยสิ้นเชิงค่ะ

😔 PMS คืออะไร? อาการก่อนมีประจำเดือนแบบที่พบบ่อยที่สุด

PMS คือกลุ่มอาการทางร่างกายและอารมณ์ที่เกิดขึ้นในช่วง luteal phase (ช่วงหลังตกไข่จนถึงก่อนประจำเดือนมา) ซึ่งเป็นช่วงที่ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนแกว่งตัวขึ้นลงตามธรรมชาติ

● 5 อาการเด่นของ PMS ที่แม่ๆ มักเจอมีดังนี้

1) ท้องอืด ท้องเฟ้อ

2) คัดเต้านม เจ็บเต้านม

3) ปวดหัว ปวดหลัง

4) อ่อนเพลีย นอนไม่หลับหรือหลับมากผิดปกติ

5) หงุดหงิดง่ายขึ้นเล็กน้อย

จุดสำคัญคือ PMS แม้จะรำคาญใจ แต่แม่ๆ ยังทำงาน ใช้ชีวิต และเข้าสังคมได้ตามปกติค่ะ

● PMDD คืออะไร? เมื่อ "อารมณ์ก่อนมีประจำเดือน" รุนแรงจนกระทบชีวิต

PMDD คือภาวะที่จัดอยู่ใน กลุ่มโรคทางอารมณ์ (Depressive Disorders) ตามเกณฑ์วินิจฉัย DSM-5 ไม่ใช่แค่ "อารมณ์เสีย" ธรรมดา แต่เป็นความผิดปกติที่สมองของแม่ๆ ไวต่อการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนมากเป็นพิเศษ

😡 4 สัญญาณเตือนที่อาจเข้าข่าย PMDD มีดังนี้

1) รู้สึกดิ่ง ซึมเศร้า สิ้นหวัง

2) วิตกกังวล ตื่นตระหนก ควบคุมความคิดไม่ได้

3) อารมณ์แปรปรวนมาก ร้องไห้ง่ายผิดปกติ

4) หงุดหงิด หรือโกรธรุนแรง กระทบคนรอบตัว

ที่สำคัญคืออาการเหล่านี้ ต้องเกิดซ้ำแทบทุกรอบเดือน เกิดเฉพาะช่วงก่อนมีประจำเดือน และดีขึ้นชัดเจนหลังประจำเดือนมา

ถ้าแม่ๆ สังเกตตัวเองแล้วรู้สึกว่า "นี่ไม่ใช่แค่หงุดหงิดธรรมดา" ครูก้อยแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยอย่างถูกต้องนะคะ ไม่ต้องอายที่จะขอความช่วยเหลือค่ะ

😰 PMS กับ PMDD เกี่ยวอะไรกับเรื่อง "มีลูกยาก"?

ตรงนี้คือสิ่งที่ครูก้อยอยากให้แม่ๆ ที่กำลังวางแผนมีลูกฟังเป็นพิเศษค่ะ เพราะทั้ง PMS และ PMDD เกิดขึ้นในช่วง luteal phase ซึ่งเป็น ช่วงเวลาเดียวกับที่ร่างกายกำลังเตรียมมดลูกไว้รองรับตัวอ่อน หากตั้งครรภ์สำเร็จ ฮอร์โมนหลักในช่วงนี้คือ "โปรเจสเตอโรน" ซึ่งทำหน้าที่พยุงเยื่อบุโพรงมดลูกให้พร้อมสำหรับการฝังตัว

📚 จากงานวิจัยเรื่อง Relationship Between Steroid Hormone Profile and Premenstrual Syndrome in Women Consulting for Infertility or Recurrent Miscarriage. ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Reproductive Sciences ปี 2023

ซึ่งเป็นการศึกษาแบบ retrospective cross-sectional ในผู้หญิงเกือบ 900 คนที่เข้ารับการประเมินที่คลินิกมีบุตรยาก

ศึกษาพบว่าระดับโปรเจสเตอโรนในช่วงลูเทียลของผู้หญิงที่มีอาการ PMS ต่ำกว่าผู้หญิงที่ไม่มีอาการได้มากถึง 10 nmol/L

พูดง่ายๆ คือ แม่ๆ ที่มีอาการ PMS หรือ PMDD ชัดเจนทุกเดือน อาจกำลังสะท้อนว่าโปรเจสเตอโรนในช่วง luteal phase ของแม่ๆ ไม่สมดุลเท่าที่ควร ซึ่งโปรเจสเตอโรนตัวนี้เองที่มีบทบาทสำคัญต่อการฝังตัวของตัวอ่อนและการพยุงครรภ์ในช่วงแรกค่ะ

ส่วนในมุมของ PMDD โดยเฉพาะ ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานว่า PMDD ทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากโดยตรง เพราะกลไกหลักคือ ความไวของสมองต่อฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลง ไม่ใช่ปัญหาการตกไข่ แต่สิ่งที่แม่ๆ ต้องระวังคือ ยาบางชนิดที่ใช้รักษา PMDD เช่น ยาคุมกำเนิดชนิดกดการตกไข่ อาจส่งผลต่อแผนการมีลูกได้ หากแม่ๆ กำลังวางแผนตั้งครรภ์อยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับหรือหยุดยาเองนะคะ

อย่าเพิ่งท้อนะคะแม่ๆ การที่ร่างกายส่งสัญญาณผ่านอาการก่อนมีประจำเดือน ถือเป็นโอกาสดีที่แม่ๆ จะได้กลับมาสังเกตและดูแลสมดุลฮอร์โมนของตัวเองตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนวางแผนมีน้องค่ะ

● แม่ๆ ควรดูแลตัวเองอย่างไร?

ถ้าเข้าข่าย PMS

1) นอนให้พอ พักผ่อนเพียงพอ

2) ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ช่วยลดอาการบวมและอารมณ์แปรปรวน

3) ลดคาเฟอีน ลดโซเดียม ช่วงก่อนมีประจำเดือน

4) จดบันทึกรอบเดือนและอาการ เพื่อรู้ทันตัวเองล่วงหน้า

ถ้าสงสัยว่าเข้าข่าย PMDD

1) ปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยแยกจากภาวะซึมเศร้าทั่วไป

2) แพทย์อาจพิจารณายาต้านเศร้ากลุ่ม SSRI การปรับฮอร์โมน หรือการทำจิตบำบัด

3) หากมีแผนตั้งครรภ์ ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มหรือปรับยา